Энэ сайт юуг харьцуулдаг вэ
Монголоос Хятад руу тээвэрлэсэн нүүрсний ачилт бүрийг хоёр удаа тоолдог: Монголын гааль экспорт, Хятадын гааль импорт гэж. Статистикчид үүнийг толин статистик гэдэг. Хэрэв нүүрс мэдүүлэггүйгээр Монголоос гарсан бол тухайн хугацаанд Хятадын импортын тоо Монголын экспортын тооноос их байх ёстой.
Харьцуулалтад хоёр талд нүүрс ба хүрэн нүүрс (Барааны зохицуулсан системийн 2701, 2702 код) ашигладаг. Энэ нь Монголын үндэсний “нүүрс” үзүүлэлт, Хятадын гаалийн нийтэлдэг “нүүрс ба хүрэн нүүрс” гол цувралтай таардаг. НҮБ-ын Comtrade-ийн зөвхөн HS 2701 код хүрэн нүүрсийг оруулдаггүй. 2025 онд Монгол Хятад руу 5.5 сая орчим тонн хүрэн нүүрс гаргасан тул нэг талд HS 2701, нөгөө талд “нүүрс ба хүрэн нүүрс” харьцуулбал ийм хэмжээний худал зөрүү гарна.
Тоо бүр хаанаас гардаг вэ
Жил, сар бүрд хоёр талын тоог хамгийн найдвартай эх сурвалжаас дараах дарааллаар авдаг.
Монгол (Хятад руу экспорт)
- Боломжтой үед гараар оруулсан Монголын гаалийн мэдээ.
- Монголын НҮБ-ын Comtrade-д түнш улсаар илгээсэн мэдээ.
- Үндэсний статистикийн хорооны бүх улс руу гаргасан нүүрсний нийт экспортыг Хятадын эзлэх хувиар үржүүлсэн дүн. Монгол эдгээр жилийг НҮБ-ын Comtrade-д хараахан илгээгээгүй тул 2024 оноос хойш үүнийг ашигладаг. Хятадын хувийг хамгийн сүүлд хэмжигдсэн оноос авдаг (2023 онд 99.5%). Графикт өмнөх таван жилийн хамгийн бага хувиас 100% хүртэлх хүрээг харуулдаг. Эдгээр жилийг ойролцоо гэж тэмдэглэдэг.
Хятад (Монголоос импорт)
- Хятадын гаалийн албан ёсны хуудаснаас гараар оруулсан мэдээ.
- Хятадын НҮБ-ын Comtrade-д илгээсэн мэдээ.
- Салбарын холбоо эсвэл мэдээллийн агентлагийн иш татсан Хятадын гаалийн тоо, холбоостойгоор гараар оруулсан. Эдгээрийг ойролцоо гэж тэмдэглэдэг.
Тонн ба ам.долларыг тусад нь сонгодог тул жингээр харьцуулах боломжгүй жил ам.доллараар харьцуулах боломжтой байж болно.
Харьцуулах боломжгүй жилүүд
2016, 2023 онд НҮБ-ын Comtrade Хятадын жингийн мэдээг аваагүй тул өөрөө тооцоолж оруулсан. Эдгээр нь хэт бага: 2016 онд 12.2 сая тонн (Монгол 25.3 сая тонн гэж мэдээлсэн), 2023 онд 43.2 сая тонн. Энэ сайт тооцоолсон жинг хэзээ ч харьцуулдаггүй. 2023 онд гаалийн мэдээнд тулгуурласан салбарын тайлангийн 70.0 сая тонныг ашиглаж, ойролцоо гэж тэмдэглэв. 2016 оны найдвартай эх сурвалж хараахан олдоогүй байна.
Гаалийн тоо яагаад яг таардаггүй вэ
Хоёр талын зөрүү байх нь хэвийн бөгөөд дангаараа зөрчил гэсэн үг биш.
- Хугацаа. Хил давсан нүүрс Гашуунсухайт–Ганцмод болон бусад боомтын баталгаат талбайд Хятадын гаалиар нэвтрэхээсээ өмнө хэдэн өдөр, долоо хоног хүлээдэг. 12-р сарын экспорт 1-р сарын импорт болж болно.
- Үнэлгээ. Монгол экспортыг хил дээр FOB нөхцөлөөр, Хятад импортыг тээвэр, даатгалыг оруулан CIF нөхцөлөөр үнэлдэг. Хятадын нэг тонны үнэ арай өндөр байх ёстой.
- Жинлэлт, чийг. Нүүрс ус авч, алддаг. Хоёр талын жин хэмжүүр ялгаатай.
- Ангилал. Нэг нүүрсийг өөр кодоор мэдүүлж болно, жишээ нь коксжих нүүрсийг бусад битумт нүүрс, хүрэн нүүрсийг нүүрс гэж.
- Түнш улсын бүртгэл. Нэг улс руу мэдүүлсэн нүүрсийг Хятад өөр гарал үүслээр бүртгэх, эсвэл гуравдагч улсаар дамжуулах тохиолдол бий.
- Засвар. Хоёр улс мэдээгээ засдаг. НҮБ-ын Comtrade-ийн тоо нийтлэгдсэний дараа өөрчлөгддөг. Өөрчлөлт бүрийг өгөгдлийн хуудсанд жагсаасан.
Энэ харьцуулалт юуг илрүүлж чадахгүй вэ
Толин статистик нь зөвхөн нэг талд бүртгэгдээд нөгөө талд бүртгэгдээгүй нүүрсийг илрүүлдэг. Дараахыг илрүүлж чадахгүй:
- аль ч улсын гаальд бүртгэгдэлгүй хил давсан нүүрс;
- зөв бүртгэгдсэн боловч үнэ цэнээсээ доогуур зарагдсан нүүрс (офтейк гэрээний хардлагын гол асуудал);
- нүүрс, хүрэн нүүрсний бүлэг дотор буруу ангилсан нүүрс;
- экспортоос өмнө уурхай дээр эсвэл Монгол дотор тээвэрлэлтийн үед гарсан хулгай, алдагдал.
Тиймээс гаалийн бага зөрүү нүүрс хулгайд алдагдаагүй гэдгийг нотлохгүй. Энэ нь “Хятадад бүртгэгдсэн ч Монголд бүртгэгдээгүй нүүрс” гэсэн тодорхой хардлагыг нийтлэгдсэн нийт дүн дэмжиж байгаа эсэхийг харуулдаг.
Зөрүүг хэрхэн тооцдог вэ
- Зөрүү = Хятадын тоо хасах Монголын тоо. Эерэг бол Хятад Монголын гаргасан гэж бүртгэснээс илүү нүүрс хүлээн авсан гэж бүртгэсэн.
- Зөрүү % = зөрүүг Монголын тоонд хуваасан.
- Харьцуулах боломжтой: хоёр тоо хоёулаа түнш улсаар ангилсан гаалийн мэдээ, эсвэл гаалийн албан ёсны мэдээнээс гарсан.
- Ойролцоо: дор хаяж нэг тоо нийт экспортоос тооцсон, эсвэл гаалийг иш татсан мэдээнээс авсан.
- Хугацааны нийлбэр нь зөвхөн харьцуулах боломжтой жилүүдийг, эсвэл харьцуулах боломжтой ба ойролцоо жилүүдийг нэмдэг. Хассан жилүүдийг үргэлж жагсаадаг. Нийлбэрлэх арга бүр өөр дүн гаргадаг тул жил бүрийн зөрүүг чиглэлээс үл хамааран нэмсэн дүнг мөн харуулдаг.
Монголын өөрийн тоо зөрөх үед
2021 онд Монголын НҮБ-ын Comtrade-д илгээсэн мэдээнд дэлхий даяар 19.6 сая тонн, Хятад руу 18.2 сая тонн нүүрс, хүрэн нүүрс экспортолсон гэжээ. Үндэсний статистикийн хороо нийт 16.1 сая тонн гэж мэдээлсэн. НҮБ-ын Comtrade-ийн HS 2701 бичлэгт цэвэр жин нь мөн бичлэгийн тоо хэмжээнээс 22% илүү. Энэ жилийг нуулгүй тэмдэглэсэн бөгөөд Хятадад хамаарах тул НҮБ-ын Comtrade-ийн тоог харьцуулалтад ашигласан.
Олборлолт ба экспорт
Нүүрсний олборлолт, экспортыг Монголын хоёр байгууллага мэдээлдэг. Үндэсний статистикийн хороо олборлолтыг үйлдвэрийн судалгаагаар, экспортыг гаалийн мэдээгээр гаргадаг. Уул уурхайн яамны Ашигт малтмалын газар олборлолт, борлуулалт, экспортыг сарын PDF тайландаа мэдээлдэг бөгөөд энэ сайт тэдгээрийг автоматаар уншдаг. Тэдний тоо ялгаатай. 2025 онд Ашигт малтмалын газар 78.4 сая тонн экспорт мэдээлсэн бол гаалийн бүртгэлээр 90.0 сая тонн байв.
Шинэчлэл
Өгөгдлийг сард хоёр удаа шинэчилдэг. Шинэчлэл бүрд бүх эх сурвалжийг дахин татаж, бүх тоог дахин гаргаж, автомат шалгалт ажиллуулдаг. Шалгалт амжилтгүй болбол шинэчлэл зогсож, өмнөх хувилбар хэвээр үлддэг. Шалгалт бүрийн үр дүнг доор нийтэлсэн.